TECHNIEK & VERDIEPING

Meer megapixels. Maar ziet u ook meer?

Meer megapixels beloven meer detail. Maar wat gebeurt er met de lichtgevoeligheid wanneer steeds meer pixels op dezelfde sensor worden geplaatst? We kijken naar de techniek achter resolutie, beeldruis en bruikbare beelden.

Bij de aanschaf van een beveiligingscamera lijkt de keuze soms eenvoudig. Een camera met 8 megapixels levert immers vier keer zoveel pixels als een camera met 2 megapixels. Dan moet het beeld toch ook vier keer zo goed zijn?

Twee identieke beveiligingscamera's naast elkaar, een 2MP-uitvoering en een 8MP-uitvoering.
Dezelfde beveiligingscamera in twee uitvoeringen: 2 megapixels en 8 megapixels. Meer pixels betekent niet automatisch betere beeldkwaliteit.

Niet noodzakelijk.

Megapixels vertellen hoeveel beeldpunten een camera kan vastleggen. Ze vertellen veel minder over de kwaliteit van die beeldpunten. Vooral wanneer het donker wordt, kan dat verschil groot zijn.

Alles begint bij de beeldsensor

Het hart van een digitale beveiligingscamera is de beeldsensor. Dit elektronische onderdeel vangt licht op en zet het om in elektrische signalen waaruit het camerabeeld wordt opgebouwd.

De sensor bestaat uit miljoenen lichtgevoelige pixels. Iedere pixel verzamelt fotonen, de lichtdeeltjes die via de lens op de sensor vallen.

Maar hier ontstaat een belangrijke afweging: hoe meer pixels we op hetzelfde sensoroppervlak plaatsen, hoe kleiner die pixels moeten worden.

Vergelijk een sensor met een bepaald oppervlak waarop 2 miljoen pixels zitten met een sensor van exact dezelfde afmetingen waarop 8 miljoen pixels zijn geplaatst.

De tweede sensor heeft vier keer zoveel pixels. Bij een vergelijkbare sensorindeling betekent dit dat iedere pixel nog maar ongeveer een kwart van het oorspronkelijke oppervlak heeft.

En dat heeft gevolgen voor de hoeveelheid licht die iedere individuele pixel kan verzamelen.

Vergelijking van een 2MP- en 8MP-beeldsensor met gelijke afmetingen. Bij 8MP is het pixeloppervlak vier keer kleiner.
Twee sensoren met dezelfde afmetingen. Bij 8 megapixels is het oppervlak per pixel vier keer kleiner dan bij 2 megapixels.

Waarom kleinere pixels bij weinig licht een nadeel kunnen zijn

Stel dat twee camera’s dezelfde lens, hetzelfde sensoroppervlak en vergelijkbare sensortechnologie gebruiken.

De eerste camera heeft 2 megapixels. De tweede heeft 8 megapixels.

Bij dezelfde belichting ontvangen beide sensoren ongeveer dezelfde totale hoeveelheid licht. Maar bij de 8MP-camera wordt dit licht verdeeld over vier keer zoveel pixels.

Iedere pixel ontvangt daardoor gemiddeld minder fotonen.

Illustratie van fotonen die op beeldsensorpixels vallen en de relatie tussen pixeloppervlak en lichtopvang.
Bij een gelijk sensoroppervlak vangen kleinere pixels gemiddeld minder fotonen per pixel op bij dezelfde belichting. Dit kan de signaal-ruisverhouding beïnvloeden.

Overdag hoeft dit nauwelijks een probleem te zijn. Er is voldoende licht beschikbaar en de extra pixels kunnen daadwerkelijk meer details vastleggen.

’s Avonds verandert de situatie.

Wanneer minder licht beschikbaar is, wordt het moeilijker om een betrouwbaar signaal te onderscheiden van de onvermijdelijke variaties en elektronische ruis.

Een kleinere pixel die minder fotonen ontvangt, heeft onder vergelijkbare omstandigheden een zwakker signaal. De relatieve invloed van ruis kan daardoor groter worden.

Het resultaat kan zichtbaar zijn als een korrelig beeld, verlies aan fijne details of een onrustige weergave van donkere oppervlakken.

Betekent dit dat 8MP altijd slechter presteert bij weinig licht? Nee. Moderne camera’s kunnen de informatie van meerdere pixels combineren om de beeldkwaliteit te verbeteren. Ook kan een beeld met een hogere resolutie worden teruggebracht naar een lagere resolutie, waardoor beeldruis minder zichtbaar wordt. De uiteindelijke prestaties hangen dus niet alleen af van de pixelgrootte, maar ook van de sensortechnologie en beeldverwerking.

En wat heeft warmte met beeldruis te maken?

Naast de hoeveelheid licht speelt ook de elektronica van de sensor een rol.

Een beeldsensor produceert verschillende soorten ruis.

Fotonruis, ook wel shot noise genoemd, ontstaat doordat lichtdeeltjes willekeurig aankomen. Dat is een fundamentele eigenschap van licht en geen technisch defect.

Daarnaast bestaat er elektronische ruis, bijvoorbeeld tijdens het uitlezen en versterken van het sensorsignaal.

Ook temperatuur kan invloed hebben op de beeldkwaliteit. Bij hogere sensortemperaturen neemt de zogenoemde dark current doorgaans toe. Dat zijn ongewenste elektrische signalen die ontstaan zonder dat er licht op de sensor valt.

Bij weinig licht en langere belichtingstijden kan dit extra ruis veroorzaken.

Een grotere sensor kan het verschil maken

Tot nu toe hebben we camera’s vergeleken met hetzelfde sensoroppervlak. Maar niet alle sensoren zijn even groot. En juist daar zit een belangrijk verschil tussen camera’s in verschillende prijsklassen.

Bij goedkopere beveiligingscamera’s wordt vaak gekozen voor een relatief kleine beeldsensor. Dat houdt de productiekosten laag en maakt een compacte constructie mogelijk. Het aantal megapixels kan ondertussen indrukwekkend zijn, maar die pixels moeten wel allemaal op dat beperkte oppervlak passen.

Een grotere sensor biedt meer ruimte voor lichtgevoelige pixels. Daardoor kan een fabrikant een hoge resolutie combineren met relatief grote pixels, die meer licht kunnen verzamelen.

Dat is vooral waardevol wanneer een camera zowel veel detail als goede prestaties bij weinig licht moet leveren.

Grotere sensoren zijn doorgaans duurder om te produceren en vragen bovendien om geschikte optiek. Een grotere sensor benutten heeft immers weinig zin wanneer de lens onvoldoende licht doorlaat of de gewenste beeldkwaliteit niet ondersteunt.

Daarom kan een kwalitatief hoogwaardige camera aanzienlijk duurder zijn dan een budgetmodel met precies hetzelfde aantal megapixels.

Twee 8MP-camera’s kunnen daardoor in de praktijk sterk verschillen. Overdag lijken de beelden misschien vergelijkbaar, terwijl het verschil in het donker duidelijk zichtbaar wordt.

Daar komt nog bij dat ook de constructie van de sensor zelf sterk is verbeterd. Moderne technologieën, zoals backside illumination (BSI), kunnen het beschikbare licht efficiënter benutten. Verbeteringen in uitleeselektronica en beeldverwerking maken kleinere pixels bovendien steeds bruikbaarder.

Alleen naar megapixels en pixelgrootte kijken is daarom niet voldoende. De combinatie van sensor, optiek, elektronica en beeldverwerking bepaalt uiteindelijk wat een camera kan presteren.

Waarom dit bij camerabeveiliging zo belangrijk is

Bij een beveiligingscamera gaat het uiteindelijk niet om het mooiste plaatje.

Het gaat niet alleen om beeldkwaliteit, maar vooral om bruikbare informatie op het moment dat het ertoe doet.

Een persoon herkennen, een gebeurtenis beoordelen of beweging vastleggen onder moeilijke omstandigheden.

Stel dat een camera bij daglicht uitstekende 4K-beelden levert. Zodra de verlichting uitgaat, stijgt de beeldruis. Om dat tegen te gaan, kan de camera automatisch ruisonderdrukking toepassen.

Het beeld ziet er daardoor misschien rustiger uit, maar tegelijkertijd kunnen fijne details verdwijnen.

Ook kan de camera een langere sluitertijd gebruiken om meer licht te verzamelen. Dat helpt voor stilstaande objecten, maar kan bewegende personen juist onscherp maken.

Zo ontstaat een situatie waarin de camera technisch nog steeds met 8 megapixels opneemt, terwijl de werkelijk bruikbare details tegenvallen.

Een lagere resolutie met betere lichtgevoeligheid, geschikte optiek en een passende sluitertijd kan onder die omstandigheden een beter resultaat opleveren.

Dat betekent overigens niet dat 2 megapixels altijd voldoende zijn. Wanneer een groot gebied moet worden overzien of objecten op grotere afstand moeten worden herkend, kan een hogere resolutie juist noodzakelijk zijn.

De juiste keuze hangt af van het doel.

Meer beeldruis betekent ook meer opnamedata

Beeldruis heeft niet alleen gevolgen voor de beeldkwaliteit. Ook de benodigde opslagcapaciteit kan toenemen.

Moderne camerasystemen gebruiken videocompressie om de hoeveelheid opnamedata te beperken. Daarbij wordt onder andere gekeken naar veranderingen tussen opeenvolgende beelden.

Wanneer een camerabeeld veel ruis bevat, veranderen voortdurend kleine delen van het beeld, zelfs wanneer er in werkelijkheid nauwelijks iets beweegt.

De compressietechniek moet daardoor meer informatie verwerken. Bij opnames met een variabele bitrate kan dit leiden tot aanzienlijk grotere videobestanden.

Bij een vaste bitrate blijft de hoeveelheid opnamedata begrensd, maar kan de extra beeldruis juist ten koste gaan van de kwaliteit van de opname.

Zeker bij grotere camerainstallaties kan dit een belangrijk verschil maken. Wanneer tientallen of honderden camera’s meer data produceren dan verwacht, loopt de benodigde opslagcapaciteit snel op.

Meer opnamedata betekent bij dezelfde opslagcapaciteit een kortere opnameduur. Om dezelfde bewaartermijn te behouden, is extra opslagcapaciteit nodig.

Een camera die in het donker veel ruis produceert, kan daardoor niet alleen minder bruikbare beelden opleveren, maar ook de opslagkosten van het complete camerasysteem verhogen.

Waar moet u dan wél op letten?

Een beveiligingscamera selecteren begint niet bij het aantal megapixels, maar bij de toepassing. Wat moet de camera vastleggen, onder welke omstandigheden en met welk doel?

Vanuit die vragen kunnen we bepalen welke technische eigenschappen nodig zijn. Daarbij zijn de volgende punten belangrijk:

De toepassing en omstandigheden

  • Afstand en gezichtsveld Welk gebied moet de camera overzien en op welke afstand moeten personen of objecten herkenbaar zijn?
  • Lichtomstandigheden Moet de camera overdag, ’s nachts of bij wisselende verlichting presteren? Is er sprake van tegenlicht of grote contrasten?
  • Beweging en scherpte Moeten bewegende personen of voertuigen scherp worden vastgelegd? Dit stelt eisen aan de sluitertijd en lichtgevoeligheid.

De technische eigenschappen

  • De beeldsensor Bieden het sensorformaat, de pixelgrootte en de gebruikte technologie voldoende lichtgevoeligheid voor de toepassing?
  • De lens Passen de beeldhoek, optische kwaliteit en lichtsterkte bij het gewenste resultaat?
  • De beeldverwerking Blijven belangrijke details behouden na ruisonderdrukking en videocompressie, ook bij weinig licht?

De belangrijkste test is uiteindelijk niet wat de specificaties beloven, maar wat de camera in de werkelijke omgeving laat zien.

Een camera die uitstekend presteert in een goed verlichte winkel, hoeft niet automatisch geschikt te zijn voor een donker buitenterrein. En een camera waarmee een compleet magazijn kan worden overzien, is niet noodzakelijk geschikt om personen bij een entree betrouwbaar te identificeren.

Juist daarom is het belangrijk om vooraf de toepassing en de gewenste beeldinformatie vast te leggen. Pas daarna kan worden bepaald welke technische eigenschappen daarvoor nodig zijn.

Meer pixels is niet hetzelfde als meer informatie

De ontwikkeling van camerasensoren gaat snel. Hogere resoluties bieden steeds meer mogelijkheden, en moderne sensoren kunnen ook bij weinig licht indrukwekkende prestaties leveren.

Toch blijven de natuurkundige uitgangspunten hetzelfde: licht is beperkt, ruis bestaat en iedere ontwerpkeuze brengt afwegingen met zich mee.

Een hoge resolutie is waardevol wanneer de sensor, lens, verlichting en beeldverwerking deze resolutie ook daadwerkelijk ondersteunen.

Maar de juiste camera kiezen vraagt om meer dan specificaties vergelijken. Het vraagt om inzicht in de toepassing, de omstandigheden en de informatie die de beelden uiteindelijk moeten opleveren.

“De beste beveiligingscamera is niet per definitie degene met de meeste megapixels. Het gaat erom wat je wilt zien, onder welke omstandigheden en waarvoor je de beelden nodig hebt. Pas als je dat weet, kun je bepalen welke camera écht geschikt is.”

De afbeeldingen in dit artikel zijn met behulp van AI gegenereerd en dienen uitsluitend ter illustratie van de besproken technische principes.

VERDER LEZEN

Meer uit het kenniscentrum

Techniek & verdiepingCamerakeuze: dome, bullet of toch een turret?Lees het artikel ↗
Praktijk & ervaringenDe camera werkt. Maar is het beeld ook bruikbaar?Lees het artikel ↗
Bekijk alle artikelen in Techniek & verdieping ↗

Vergelijkbare berichten

Eén reactie

Reacties zijn gesloten.